به سایت آرام تکمیل طیف فراز ( یونیتکس ) خوش آمدید ...
نساجی چیست؟
نساجی چیست؟
صنعت نساجی (Textile Industry) یکی از دیرپاترین، بنیادین ترین و در عین حال مدرن ترین ارکان مهندسی و ساخت در تاریخ تمدن بشری است؛ ابرصنعتی که پاسخ گوی یکی از نیازهای پایه زیستی انسان (پوشاک و محافظت فیزیکی) آغاز شد و امروز تا قلب علوم مواد پیشرفته، بیومدیکال، ژئوتکستایل و هوافضا گسترش یافته است.
اما وقتی از دیدگاه مهندسی و صنعتی می پرسیم «نساجی چیست؟»، از تبدیل یک پلیمر میکروسکوپی (طبیعی یا مصنوعی) به نخ، بافته، و در نهایت کالایی فرآوری شده، پایدار و چشم نواز با کارایی دقیق صحبت می کنیم. در این مقاله به صورت عمیق و فنی، ساختار مهندسی نساجی، حلقه های زنجیره تولید، انواع شاخه ها، تمایز میان منسوجات و مهم ترین بخش تعیین کننده ارزش افزوده آن—یعنی عملیات شیمیایی و تکمیل—را کالبدشکافی می کنیم.
منظور از صنعت نساجی چیست؟
صنعت نساجی، صنعتی است که شامل بخشهایی مانند تحقیق، طراحی، توسعه، تولید و توزیع پارچه و پوشاک می شود. تا قبل از انقلاب صنعتی، پارچه ها و لباس ها در خانه برای استفاده شخصی ساخته می شدند.
۵ نوع مختلف پارچه چیست؟
پارچه ها بر اساس الیاف اجزای آن به ابریشم، پشم، کتان، پنبه، الیاف مصنوعی مانند ابریشم، نایلون و پلی استر و برخی الیاف معدنی مانند پارچه از طلا، الیاف شیشه و پارچه آزبست طبقه بندی می شوند.
کاربرد نساجی
هنر نساجی و بافت پارچه برخلاف گذشته که تنها پوشاک را در بر می گرفت، در حال حاضر در صنایع مختلف از جمله جاده سازی، پزشکی، فضا نوردی، صنعت تولید خودرو و هر آنچه که در آن نیاز به الیاف و منسوجات می باشد را در برگرفته است. از دیگر موارد کاربرد این هنر و صنعت می توان به بافت و تولید انواع فرش و موکت اشاره نمود که با الیاف طبیعی و مصنوعی صورت میگیرد.
یکی از موارد بسیار مهم هنر و صنعت نساجی در تولید لاستیک یا تایر خودرو می باشد که در آن از الیاف مصنوعی بسیار مقاوم برای افزایش کیفیت تایر استفاده میشود. همچنین لازم به ذکر است که این صنعت به شدت در پزشکی اهمیت داشته و تولید پارچه های مخصوص ماسک، رگ و اندام های مصنوعی و همچنین در تولید نخ های بخیه و غیره به خوبی رد پای این صنعت را می توان مشاهده نمود.
انواع نساجی
همان طور که اشاره شد، هنر بافت پارچه و ریسندگی دارای پیشینه بسیار قدیمی می باشد و نمونه پارچه های دست بافت که در صنایع دستی شهرهای مختلف کشورمان به چشم میخورد گواه و سند معتبری در این زمینه می باشد. علاوه براین، این هنر و صنعت در دنیای مدرن به طور کامل تغییر چهره پیدا کرده و کاربردها و همچنین نحوه اجرای کارها در آن متحول شده اند. بر همین اساس می توان انواع نساجی را در دو گروه کلی زیر تقسیم بندی نمود:
نساجی سنتی
به هنر تبدیل پشم و الیاف گیاهی و حیوانی به نخ و بافت پارچه با آنها نساجی سنتی گفته میشود که به کمک چرخ های ریسندگی انجام شده و هیچ گونه ابزار و ماشین آلات پیشرفته در آنها به چشم نمیخورد. این دسته از هنر بافت پارچه در صنایع دستی ایران و تولید پارچه های دست بافت تولید شده در یزد، کاشان، اصفهان و شهرهای شمالی و جنوبی کشورمان مورد استفاده قرار میگیرد. علاوه بر ریسندگی و بافت پارچه، سایر گام های مورد نیاز در نساجی از جمله رنگرزی و چاپ پارچه نیز در شیوه سنتی با دست و ابزار آلات بسیار ساده انجام میشود.
نساجی صنعتی
صنعت نساجی از مهم ترین صنایع در تمام دنیا می باشد و به همین دلیل با تکنولوژی گره خورده و ماشین آلات و خط تولیدهای تمام اتوماتیک بسیار پیشرفته در این زمینه طراحی و راه اندازی شده اند. در نساجی صنعتی دانش آموختگانی از رشته های تکنولوژی نساجی و مهندسی پوشاک و علوم الیاف مشغول به فعالیت بوده و کارخانجات عظیمی در حوزه های مختلف آن خدمات ارائه می دهند. به طوریکه می توان کاربرد الیاف نانو را در دنیای امروز در این صنعت مشاهده نمود که در علم پزشکی، فضا نوردی و بافت پارچه های مختلف مشاهده نمود.

صنعت نساجی در ایران
اگر دقت کرده باشید امروزه صنایع نساجی به عنوان یکی از صنایع مفید موجود در ایران در نظر گرفته میشود. به عبارت دیگر افراد بسیار زیادی وارد رشته نساجی شده و پس از اخذ مدارک مربوطه و سپری کردن دوره آموزشی خود، به کار در این حرفه و رشته مشغول میشوند.
همانطور که گفته شد نساجی به عنوان یکی از صنایع بسیار مردم غارنشین فلات ایران بر اثر تغییراتی که در شرایط آب و هوا و همچنین مزارع و چمنزارها به وجود آمد؛ با ورود به دشتها، زندگی تازهای را آغاز کردند و از همان زمان با نساجی آشنا شدند. امروزه و در دوران مدرن، کارخانههای بسیار گسترده و بزرگی در سرتاسر ایران به وجود آمدهاند، که مشغول به صنعت نساجی میباشند. جالب است بدانید متخصصان و افراد حرفهای مشغول در این زمینه، بر این باورند که ایران در سال ۱۴۰۴ میتواند رتبه سوم منطقه خاورمیانه و رتبه ۵۰ جهان در صنعت نساجی دست یابند. بنابراین این موضوع نشان میدهد که صنعت نساجی در حال پیشرفت و گسترش میباشد و همواره به روز رسانی میشود.

تاریخچه و سیر تحول: از دوک های بدوی تا کارخانجات تمام خودکار
نساجی همراه همیشگی تاریخ بشر بوده است:
- عصر حجر و دوران کهن: نخستین نشانه ها به استفاده از الیاف کتان وحشی در غار زوزوانا (گرجستان) با قدمت بیش از ۳۰ هزار سال و پس از آن ابداع چرخ های نخ ریسی دستی و دار بافندگی در بین النهرین و مصر باستان بازمی گردد.
- انقلاب صنعتی؛ نقطه انفجار اتوماسیون: محرک اصلی انقلاب صنعتی اول در انگلستان قرن هجدهم، دستگاه های نساجی بودند: اختراع ماسوره پرنده (Flying Shuttle) جان کی در ۱۷۳۳، ماشین نخ ریسی جنی (Spinning Jenny) جیمز هارگریوز در ۱۷۶۴ و در نهایت ماشین بافندگی مکانیکی ادموند کارت رایت در ۱۷۸۵، چهره صنایع جهان را برای همیشه دگرگون ساخت.
- عصر پتروشیمی و الیاف سنتزی (قرن بیستم): با سنتز نایلون توسط والاس کاروترز در شرکت DuPont (دهه ۱۹۳۰) و ظهور پلی استر و آکریلیک، صنعت نساجی از وابستگی مطلق به زمین های زراعی و دامپروری رها شد و توان مهندسی خواص فیزیکی-شیمیایی الیاف متولد گردید.
- عصر صنعت ۴.۰ و منسوجات هوشمند: امروز سنسورها، خطوط بافت سه بعدی و ماشین های چاپ دیجیتال فوق سریع و پایل های هوشمند رنگرزی پیوسته، نساجی را به حوزه ای با های تک بسیار بالا تبدیل کرده اند.
زنجیره ارزش و مراحل مهندسی تولید در صنعت نساجی
زنجیره ارزش نساجی فرآیندی چندمرحله ای، هم افزا و پیوسته است که خطای فاز اول در ساختار کریستالی الیاف می تواند در فاز نهایی رنگرزی موجب رگه داری فاحش یا افت استحکام کششی شود.
[ تولید / استخراج الیاف ]
↓
[ ریسندگی (Spinning) و تبدیل به نخ ]
↓
[ بافندگی (تاری-پودی یا حلقوی) / بی بافت ]
↓
[ فرآوری خیس: مقدمات، رنگرزی و چاپ ]
↓
[ تکمیل مکانیکی و شیمیایی (Finishing) ]
↓
[ دوخت و کالای نهایی (Garment / Technical) ]

گام اول: تأمین و فرآوری الیاف (Fibers)
الیاف به عنوان کوچک ترین واحد ساختاری نساجی بر پایه خاستگاه مولکولی تقسیم می شوند:
الیاف طبیعی:
- سلولزی (گیاهی): پنبه، کتان (لینن)، کنف، جوت، رامی.
- پروتئینی (حیوانی): پشم، ابریشم، کشمیر، آنگورا.
- معدنی: آزبست (که امروزه به دلیل خطرات زیست محیطی جایگزین شده است).
الیاف بشرساخت (Man-Made Fibers): بازیافتی/تجدیدپذیر (Regenerated): ویسکوز، مودال، لیوسل (تنسل)، استات (بر پایه پالپ چوب).
مصنوعی (Synthetic): پلی استر (PET)، پلی آمید (نایلون)، پلی پروپیلن (PP)، آکریلیک، الاستین (اسپندکس/لاکرا).
گام دوم: ریسندگی (Spinning)
فرآیند تمیزکاری، موازی سازی، کشش و تاب دادن الیاف کوتاه (Staple) جهت تشکیل ساختاری پیوسته و مقاوم موسوم به نخ:
مراحل ریسندگی الیاف کوتاه (پنبه ای):
حلاجی (Blowroom) > کاردینگ (Carding) > شانه زنی (Combing، برای نخ های شانه باکیفیت) > اتیرار (Drawing) > فلایر (Roving) > رینگ یا چرخانه ای (Ring / Open-End Spinning).
ریسندگی فیلامنت های مصنوعی: اکستروژن مذاب، تر یا خشک پلیمر و کشش فیلامنت ها به شکل تک رشته یا چندرشته (Multifilament) و متراکم سازی/تکسچرایزینگ (Texturing).
گام سوم: ساخت منسوج (Fabric Formation)
در این مرحله، نخ ها ساختار دو بعدی یا سه بعدی پارچه را می سازند:
بافندگی تاری و پودی (Weaving): درهم تنیدگی عمود بر هم دو دسته نخ (تار Warp و پود Weft) با ساختارهایی نظیر تافته (Plain)، سرژه/کجراه (Twill)، و ساتین (Satin).
بافندگی حلقوی (Knitting): تشکیل پارچه از طریق درهم اندازی حلقه های نخ:
تریکو / حلقوی پودی (Weft Knitting): مانند یک رو پنبه (Single Jersey)، دورو (Interlock)، جودون (Pique) و ریب؛ دارای کشسانی ذاتی عالی و لطافت بالا.
حلقوی تاری (Warp Knitting): نظیر تریکوبافی و راشل با ثبات ابعادی بالاتر و کاربردهای ورزشی و توری.
منسوجات بی بافت (Nonwovens): اتصال مسقیم لایه های الیاف بدون نیاز به ریسندگی و بافت از طریق مکانیزم های شیمیایی (رزین)، حرارتی (ترmobonding) یا مکانیکی (اسپان باند، نیدل پانچ، اسپان لیس).
مقدمات، رنگرزی، چاپ و تکمیل
پارچه خامِ برآمده از دستگاه بافندگی (Greige Fabric / پارچه خام)، کدر، خشن، پر از ناخالصی های موم، چربی و آهار و فاقد کشسانی یا ثبات رنگ و فرم است. فرآیند ارتقای این پارچه خام به محصول نهایی بازارپسند، فاز شیمی نساجی و تکمیل پارچه است:
مقدمات تکمیل و آماده سازی (Pre-treatment)
پرزسوزی (Singeing): سوزاندن کرک ها و پرزهای آزاد سطح پارچه به وسیله مشعل گازی و در کسری از ثانیه؛ برای ایجاد سطحی فوق العاده صیقلی جهت جلوگیری از پیلینگ (گلوله شدن) و بالا بردن یکدستی چاپ.
آهارگیری (Desizing)، پخت (Scouring) و سفیدگری (Bleaching): پاکسازی پلی وینیل الکل، نشاسته، چربی ها و سفیدسازی پایه سلولزی با هیدروژن پراکسید.
مرسریزاسیون (Mercerization): واکنش الیاف سلولزی با سود سوزآور (NaOH) با غلظت بالا تحت کشش، که مقطع الیاف را گرد کرده و به پارچه درخشش ابریشم گون، استحکام بالاتر و پذیرش رنگ بسیار بیشتری می بخشد.
رنگرزی (Dyeing)
انتقال کنترل شده رنگزا به داخل زنجیره های آمورف الیاف تحت شرایط ترمودینامیکی (دما، زمان، pH و حامل های شیمیایی): رنگرزی الیاف پنبه و ویسکوز با رنگزاهای راکتیو (Reactive Dyes) با پیوند کووالانسی مقاوم به شستشو. رنگرزی پلی استر با رنگزاهای دیسپرس (Disperse Dyes) در دستگاه های تحت فشار (Jet) در دمای ۱۳۰ درجه سانتی گراد.
چاپ پارچه (Textile Printing)
ایجاد نقوش مشخص و رنگی روی پارچه با خمیرهای چاپ تغلیظ شده یا جوهرهای تخصصی؛ شامل روش های پیشرفته روتاری (Rotary Screen Printing) برای تیراژهای بالا و صنعتی، تخت (Flatbed)، چاپ سابلیمیشن و چاپ های تخصصی شیمیایی مانند چاپ راکتیو، پیگمنت و چاپ برداشت (Discharge Printing).
عملیات تکمیل مکانیکی و شیمیایی (Finishing)
عملیات مکانیکی:
- کامپکت (Compacting): از بین بردن تنش های طولی پارچه های تریکو و تثبیت آبرفت صفر.
- سانفور (Sanforizing): کنترل آبرفت و جمع شدگی در پارچه های تاری-پودی پنبه ای.
- خارزنی (Raising/Napping) و براش (Brushing): بیرون کشیدن الیاف سطحی برای ایجاد بافت کرکی، گرمابخش و فوق العاده نرم (مانند ملانژ زمستانه و دورس).
عملیات شیمیایی و فینیشینگ های تابعی:
ضدآب و لکه گریزی (DWR)، ضدچروک، آنتی باکتریال و ضدآتش (Flame Retardant).
مقایسه انواع منسوجات بر پایه روش بافت و ساختار
انتخاب روش تولید منسوج، مشخص کننده رفتار مکانیکی، ضریب عبور جریان هوا، ثبات ابعادی و پایداری در شستشو است:
| مشخصه فنی / کاربردی | بافت تاری و پودی (Woven) | بافت حلقوی / تریکو (Knitted) | منسوجات بیبافت (Nonwoven) |
|---|---|---|---|
| ساختار ساختاری | شبکهای متعامد از تار و پود با زوایای ۹۰ درجه | پیوستگی حلقهبهحلقه (Loop intermeshing) | اتصال بینظم الیاف با حرارت، رزین یا سوزنزنی |
| کشسانی و انعطاف | کشسانی مکانیکی کم (مگر با الیاف الاستین) | الاستیسیته ذاتی و بالا در هر دو جهت | عموماً بدون کشسانی (مگر کامپوزیتهای کشسان) |
| ثبات ابعادی | بسیار بالا (تغییر فرم کم تحت بار و کشش) | کمتر از تار و پودی (نیازمند فرآیند کامپکت دقیق) | وابسته به تراکم و نوع باندینگ الیاف |
| تنفسپذیری و نفوذ هوا | متوسط تا کم (بسته به تراکم بافت تار و پود) | فوقالعاده بالا، راحت و تبادل حرارتی عالی | بسیار متغیر (از فیلترهای نفوذناپذیر تا پدهای بهداشتی) |
| حساسیت به پرز و لولهشدن لبه | بسیار کم، نیاز به لبهدوزی (سردوزی) | بالا در لبهها (Curling) با احتمال تشکیل پرز سطحی | بدون ریسک لولهشدگی یا باز شدن الیاف از لبه |
| کاربردهای شاخص | پیراهن اداری، شلوار جین، کت و شلوار، پرده و پارچههای ملحفهای | تیشرت، پلوشرت، سویشرت، لباسهای ورزشی، لباس زیر و کودک | پد بهداشتی، ماسک و البسه اتاق عمل، ژئوتکستایل، فیلتراسیون |
شاخه های صنعت نساجی: از مد تا منسوجات فنی و پزشکی
امروزه نساجی در سه حوزه اصلی دسته بندی می شود که هرکدام نیازمند تکنولوژی، ماشین آلات و دانش پلیمر منحصربه فردی هستند:
۱. منسوجات پوشاک (Apparel / Fashion Textiles):
حجم عظیمی از نیاز روزمره انسان را تامین می کند. تمرکز مهندسی در این شاخه روی زیردست (Handfeel)، زیبایی بصری، قابلیت تنفس، ضدحساسیت بودن، و افتادگی پارچه (Drape) با محوریت منسوجات حلقوی (تریکو) و بافته شده سبک است.
۲. منسوجات خانگی و هتلی (Home Textiles):
شامل پرده ها، روتختی، ملحفه، روبالشتی، حوله ها و منسوجات مبلمان. شاخص های اصلی در این بخش، مقاومت به سایش بالا (تست مارتیندل)، ثبات نوری رنگزاها (Light Fastness) در برابر تابش خورشید، و حس راحتی و دوام بلندمدت در اثر شستشوهای سنگین صنعتی است.
۳. منسوجات فنی و صنعتی (Technical Textiles):
این شاخه سریع ترین نرخ رشد را در جهان دارد و عملکرد مکانیکی و حفاظتی کالا بر زیبایی ارجحیت دارد:
- ژئوتکستایل (Geotextiles): مهار و تثبیت خاک، زهکشی در سدسازی، راه سازی و خطوط ریلی.
- مدیکال تکستایل (Medical Textiles): نخ های بخیه جذبی، رگ های مصنوعی، پانسمان های هوشمند و ایمپلنت های پلیمری.
- منسوجات محافظتی (Protective/Agrotech): الیاف کولار و نومکس برای جلیقه های ضدگلوله، لباس های آتش نشانی، و سایبان های آنتی-UV در گلخانه ها.
- خودروسازی و هوافضا (Mobiltech/Aerospace): فایبرگلاس ها و تقویت کننده های کربنی بدنه هواپیما، کمربند ایمنی، ایربگ و تودوزی صندلی.
تجهیزات و ماشین آلات صنعت نساجی
دستگاه ماکودار
یکی از اولین دستگاه های مورد استفاده در صنعت نساجی دستگاه ماکودار است، دستگاه ماکودار از یک ماکو ساخته شده است، ماکوی این دستگاه یک قرقره دارد که توسط چندین تار تشکیل شده است و که این تارها آن را راه اندازی می کنند.
روش کار این دستگاه به این شکل است که ماکو تارهای موجود در خود را به صورت پنبه در می آورد و آن را در یک نرخ استاندارد از پیش تعیین شده به وجود می آورد. این دستگاه اگر چه در صنعت نساجی اهمیت زیادی دارد اما خالی از عیب نیست، این دستگاه سر و صدای زیادی دارد که آزاردهنده هستند و یا گاهی ممکن است عملکرد آن با اختلال مواجه شود. در برخی موارد نیز ممکن است دستگاه بر اثر کار زیاد نخ های تار بریده شوند.
ماشین آلات بدون ماکو
این دستگاه همانطور که از اسم آن نیز مشخص است قطعه ای به نام ماکو ندارند، این دستگاه ها انواع مختلفی دارند که در ادامه برخی از آن ها را معرفی خواهیم کرد.
ماشین بافندگی و نساجی پروژکتایل
ماشین پروژکتایل به این صورت عمل می کند که رشته های تار را در قطعه ای به نام پروژکتایل را به کمک یک قلاب جمع می کند. بعد از تار کردن نخ ها، پود گذاری به کمک گلوله های با اندازه کوچک در جهت دیگر انجام میشود. پروژکتایل نخ پود را نگه میدارد و آن را به وسیله تار جابجا می کند و برگشت می دهد.
ماشین بافندگی جت آب
در این نوع ماشین جابجایی نخ ها به وسیله واترجت انجام میشود که میتواند تار را از یک طرف به طرف دیگر ببرد. ویژگی این ماشین این است که صداهای آزار دهنده ندارد و همچنین کار تولید را با سرعت بیشتری انجام می دهد. همچنین نخ های استفاده شده در آن دچار بریدگی و فرسایش نمی شود.

ماشین بافندگی گرد
این نوع ماشین برای تولید پارچه های گرد مورد استفاده قرار میگیرد که در آن یک دستگاه ماکو تعبیه شده است که چرخش تار را بر عهده دارد. برای تهیه پارچه از نوع کیسه ای از این نوع ماشین استفاده میشود.
ماشین بافندگی اتوماتیک
در این نوع ماشین از یک قرقره برای جابجایی نخ استفاده میشود. در این نوع ماشین نیز یک ماکو به کار گرفته میشود.
ماشین بافندگی سوزنی
این نوع ماشین که بدون ماکو است برای کشیدن نخ های تار و قرار دادن آن ها روی هم از یک منبع تعذیه استفاده میشود.
ماشین بافندگی چرخان
برای تولید پارچه های کم عرض از ماشین بافندگی چرخان استفاده میشود؛ در این نوع ماشین یک ماکوی کوچک کار پودگذاری را در کنار هم انجام می دهد.
مراحل تولید پارچه در کارخانه نساجی
در مرحله اول مواد خام برای تولید پارچه تهیه میشود. پس از تهیه مواد خام اولیه نوبت به تراشیدن آنها میرسد. به عنوان مثال اگر از پشم به عنوان مواد اولیه استفاده میکنید، در مرحله دوم لازم است آنها را بتراشید. در مرحله بعدی نوبت به رتبه دهی میرسد. در واقع پس از آنکه پشمهای مورد نظر شما تراشیده شدند، دسته بندی میشوند و در دستههای متفاوت قرار میگیرند. این رتبه دهی به کیفیت پشم بستگی دارد. پس از این مراحل نوبت به شستن و شانه کردن پشم میرسد. به عبارت دیگر پشم تراشیده شده حاوی مواد و آلایندههای بسیاری است، که باید در اثر شستشو از بین برود.
سپس این پشمها در یکدیگر تنیده میشوند. به عبارت دیگر قبل از آنکه پشم را به نخ بافندگی تبدیل کنید تا از آن پارچه بسازید، بار دیگر آنها را شانه میکنند. تا رشتههای آن دقیقاً به صورت موازی در کنار یکدیگر قرار گیرند. پس از آن پشم آماده بافت میشود و وارد چرخه میشود. خوب است بدانید در این مرحله شعاع پشم کمتر شده و به ضخامت مطلوب میرسد. همچنین در اثر فشاری که به آن وارد میشود قابلیت خمیدگی پیدا میکند.
پس از این مراحل که توسط انواع دستگاه نوار بافی نساجی انجام میشود؛ نوبت به رنگ کردن پارچه تولید شده و همچنین ایجاد طرحهای مختلف بر روی آن است. تمامی این مراحل نیز توسط دستگاههای مخصوص صورت میگیرد و در انتها، پارچههای تولید شده توسط کارشناسان ماهر در این زمینه تست میشوند. تا در صورت هرگونه اشکال و یا پارگی رفع عیب شوند.
زیر شاخه های صنعت نساجی
ماشین آلات و ابزارهای نیمه یا تمام اتوماتیک به کار رفته در کارخانجات مختلف نساجی با توجه به اینکه چه نوع محصولاتی تولید می کنند در بخش های مختلفی مورد استفاده قرار میگیرند. به عنوان مثال، اگر شاخه تولید پارچه مورد استفاده برای صنعت پوشاک یا سایر صنایع را در نظر بگیریم، دارای زیرمجموعه های متعددی می باشند که عبارتند از:
- ریسندگی: تبدیل الیاف حیوانی و گیاهی و مصنوعی به نخ هایی با ضخامت و ویژگی های فیزیکی و شیمیایی مختلف
- بافت پارچه: بافت پارچه به شیوه های مختلف از قبیل تاری و پودی یا گرد بافت و غیره
- رنگرزی: نفوذ رنگ به تار و پود پارچه به شیوه های سنتی و دستی یا به کمک ماشین آلات پیشرفته در این مرحله صورت میگیرد.
- چاپ پارچه: ایجاد طرح های رنگی مختلف با ماشین آلات یا ابزارهای دستی بر روی پارچه بوده و با توجه به نحوه چاپ دارای زیر شاخه های زیادی می باشد. به عنوان مثال در نساجی سنتی از ابزارآلات دستی برای چاپ استفاده شده و در نوع صنعتی چاپ دیجیتال و حرارتی مورد استفاده قرار میگیرد.
- تکمیل پارچه: به منظور افزایش کیفیت پارچه و مقاوم سازی آن در برابر پوسیدگی، از دست دادن رنگ و همچنین ثابت بودن بافت در اثر استفاده زیاد و قرار گرفتن در شرایط محیطی و دمایی مختلف عملیات تکمیل پارچه صورت می گیرد. تکمیل فیزیکی پارچه، حذف چین و چروک ها با بخار، ثبات ابعاد، امباسینگ و کالندر کردن پارچه و همچنین استفاده از مواد شیمیایی باکتری کش و ضد چروک و غیره از جمله فعالیت های فاز تکمیل در نساجی می باشند.
انواع ریسندگی
ریسندگی عملی است که در آن با کنار هم قرار دادن الیاف به کمک تاب دادن نخ تولید میشود. انواع روش های ریسندگی با هدف رسیدن به وضعیت مناسب جهت تولید نخ انجام میشوند.
امروزه ریسندگی به وسیله دستگاه های مختلف انجام میشود. برای تولید نخ از الیاف غیر ممتد ۴ نوع ریسندگی وجود دارد و مشخصات الیاف تعیین می کند کدام روش ریسندگی به کار برده شود. مشخصاتی مثل طول الیاف، قطر الیاف، مقدار فر و موج الیاف.
در ادامه با ما همراه باشید تا با انواع روش های ریسندگی آشنا شویم:
در صنعت نساجی از ۴ روش ریسندگی پنبه ای، فاستونی، نیمه فاستونی و پشمی استفاده میشود که ما دو روش که رایج تر است را توضیح خواهیم داد.
ریسندگی پنبه : این نوع ریسندگی را با نام ریسندگی الیاف کوتاه نیز میشناسند و برای این روش از ریسندگی از تجهیزات و دستگاه های مخصوص استفاده میشود که دارای امکانات ویژه ای برای بالا بردن سرعت و راندمان کار هستند.
ریسندگی فاستونی : این نوع از ریسندگی مخصوص ریسندگی الیاف بلند است؛ برای این روش از ماشین آلات برای تولید نخ و شستشو استفاده میشود که عمق زیادی دارند و بخش های مختلف مثل باز کردن الیاف، شستشو و رنگرزی را انجام میدهند. انواع کاردینگ های غلتکی سیلندری را میتوان در این دسته قرار داد.
حال که در مورد ریسندگی گفتیم آشنایی با مراحل ریسندگی نیز خالی از لطف نیست، البته قصد نداریم این مراحل را توضیح دهیم بلکه تنها میخواهیم با آن ها آشنا شویم.
مراحل ریسندگی

- مرحله اول: آماده کردن مواد اولیه
- مرحله دوم: مخلوط کردن الیاف
- مرحله سوم: ورود به ماشین کارد
- مرحله چهارم: ورود به ماشین چند لا کنی
- مرحله پنجم: تبدیل به نیمچه نخ
- مرحله ششم: بویین چینی
قیمت محصولات نساجی
متناسب با مواد اولیه به کار رفته شده و همچنین تلاشی که برای آن صورت گرفته است دارای نرخ های متفاوت میباشد. جنس مواد به کار رفته شده و رنگی که برای پارچه مورد نظر انتخاب کردهاید از دیگر عوامل مؤثر بر روی قیمت محصولات نساجی در نظر گرفته میشود. به همین دلیل است که انواع پارچهها در بازار بسیار گسترده بوده و قیمتهای متفاوتی را بر اساس ویژگی، نوع کاربرد، جنس و دیگر عوامل به خود اختصاص میدهند.
آرام تکمیل از جمله گروه های فعال در حوزه نساجی می باشد که خدمات مختلفی از جمله بافندگی، رنگرزی و تکمیل پارچه را با ماشین آلات پیشرفته ارائه می دهد. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره خدمات این مجموعه می توانید از راه های ارتباطی پایین صفحه استفاده نمایید.
خدمات صنعتی آرام تکمیل: ارتقای منسوجات شما به استانداردهای بین المللی
کیفیت یک پارچه در زمان بافت به دنیا می آید، اما در سالن های رنگرزی، چاپ و تکمیل پارچه است که ارزش واقعی خود را پیدا می کند. یک خطای کوچک در فرآیند کامپکت یا خارزنی می تواند باعث لوله شدگی پارچه تریکو، آبرفت های غیرقابل کنترل یا زبری بافت روی پوست مصرف کننده نهایی شود.
مجموعه آرام تکمیل (آرام تکمیل طیف فراز – یونیتکس) در قطب صنعتی نظرآباد، مجهز به مدرن ترین زنجیره فرآوری تر و خشک پارچه، شریک تخصصی بافندگان و تولیدکنندگان مطرح پوشاک و منسوجات کشور است.
زنجیره خدمات تخصصی آرام تکمیل:
تکمیل پارچه های تاری-پودی و تریکو: کنترل قطعی آبرفت و ثبات ابعادی با استفاده از ماشین آلات پیشرفته سانفور و کامپکت.
- عملیات سطحی و لمس ابریشمی: خطوط مکانیزه پرزسوزی (Singeing)، خارزنی (Raising) و براشینگ برای خلق لطیف ترین زیردست در انواع پارچه های دورس، ملانژ، فوتر و تریکو.
- رنگرزی تخصصی: مجهز به آزمایشگاه مجهز با اسپکتروفتومترهای دقیق کامپیوتری، تطبیق سریع رنگ و رنگرزی یکنواخت انواع الیاف طبیعی (پنبه، ویسکوز) و ترکیبی با برترین رنگزاهای پایدار و استانداردهای شستشویی.
- چاپ صنعتی و هنری پارچه: اجرای دقیق تیراژهای سنگین با ماشین آلات چاپ روتاری و اجرای تخصصی متدهای شیمیایی شامل چاپ پیگمنت، چاپ راکتیو، دیسپرس و چاپ برداشت (Discharge) با رزولوشن میکرومتری و بالاترین ثبات سایش و شستشو.
کیفیت زیردست و ثبات چاپ پارچه های خود را متحول کنید:
اگر به دنبال بهبود کیفیت، از بین بردن دغدغه آبرفت و پرزدهی، و دریافت بالاترین کیفیت خدمات رنگرزی و [تکمیل پارچه](/services/تکمیل-پارچه/)، پرزسوزی و چاپ هستید، با مهندسان و متخصصان کنترل کیفیت آرام تکمیل در ارتباط باشید. مشاوره فنی و استعلام خطوط تکمیل و چاپ: ارتباط با کارشناسان آرام تکمیل (یونیتکس)
پرسش های متداول (FAQ)
نساجی چیست؟
نساجی یکی از صنایع بسیار قدیمی در نظر گرفته میشود. به عبارتی انسانها از زمانی که تصمیم گرفتند تا با پشم حیوانات خود را بپوشانند؛ باهنر بافت سروکار داشتند. اما امروز این صنعت گسترش بسیار زیادی پیدا کرده است و حتی به بخشهای پزشکی نیز راه یافته است. بنابراین این صنعت به عنوان یکی از صنایع بسیار مهم در نظر گرفته میشود.
تفاوت پارچه تریکو (حلقوی) با پارچه های تاری و پودی چیست؟
پارچه های تریکو (مانند پارچه های تیشرتی و دورس) حاصل درهم تنیدگی حلقه های نخ هستند که کشسانی، نرمی، فرم پذیری بالا و نفوذپذیری هوای فوق العاده ای دارند. در مقابل، پارچه های تاری و پودی حاصل بافت متقاطع دو رشته تار و پود هستند که ساختاری محکم تر، آبرفت کمتر و ثبات ابعادی بسیار بالاتری ایجاد می کنند و برای البسه رسمی، جین و پرده مناسبند.
چرا عملیات پرزسوزی (Singeing) قبل از چاپ و رنگرزی حیاتی است؟
پرزسوزی الیاف بیرون زده ریز از سطح پارچه را با عبور سریع از روی مشعل می سوزاند. عدم پرزسوزی موجب نشست ناهموار رنگزا در چاپ، رگه دار شدن طرح های ظریف، افت کنتراست رنگ و ایجاد گلوله پارچه (پیلینگ) در حین شستشو می شود.
منظور از کامپکت پارچه چیست و چه تاثیری در کیفیت تریکو دارد؟
کامپکت یک فرآیند تکمیل فیزیکی-مکانیکی است که تنش های طولی کشیده شده در نخ و پارچه طی مراحل بافت و رنگرزی را خنثی می کند. این عملیات باعث متراکم شدن اصولی ساختار حلقه ها، افزایش نرمی و مهم تر از همه، کاهش آبرفت طولی تریکو به صفر یا حداقل استاندارد مجاز می شود.
منسوجات فنی (Technical Textiles) چه تفاوتی با پارچه های معمولی دارند؟
در منسوجات معمولی (پوشاک و خانگی) اولویت اصلی با زیبایی، مد، لطافت و راحتی است. اما در منسوجات فنی، خواص فیزیکی، حرارتی، ضدحریق، مقاومت شیمیایی و رفتارهای باربری ارجحیت دارد؛ مانند فیلترهای تصفیه هوای صنعتی، ژئوتکستایل های سدسازی یا الیاف کربنی بدنه خودرو.
چه عواملی ثبات رنگ در پارچه های رنگرزی و چاپ شده را تضمین می کنند؟
انتخاب کلاس رنگزای متناسب با الیاف (مثلاً رنگزای راکتیو برای پنبه و دیسپرس برای پلی استر)، حرارت و زمان تثبیت در اشل صنعتی، شستشوی پس از رنگرزی برای حذف رنگزاهای تثبیت نشده و فرآیندهای شیمیایی فینیشینگ در واحد کنترل کیفیت، تضمین کننده ثبات شستشویی و نوری رنگ هستند.
قیمت محصولات نساجی چگونه تعیین می شود؟
قیمت محصولات نساجی متناسب با مواد اولیه به کار رفته شده و همچنین تلاشی که برای آن صورت گرفته است دارای نرخ های متفاوت میباشد. جنس مواد به کار رفته شده و رنگی که برای پارچه مورد نظر انتخاب کردهاید از دیگر عوامل مؤثر بر روی قیمت محصولات نساجی در نظر گرفته میشود. به همین دلیل است که انواع پارچهها در بازار بسیار گسترده بوده و قیمتهای متفاوتی را بر اساس ویژگی، نوع کاربرد، جنس و دیگر عوامل به خود اختصاص میدهند.
مطالعه بیشتر :
بهترین مرکز رنگرزی پارچه در کرج کجاست و چه مشخصاتی دارد ؟
چاپ پارچه متری